محمد مهدى ملايرى
290
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
نوشته استاد انيس المقدسى استاد انيس المقدسى نويسنده كتاب تطوّر الاساليب النثريه « 1 » كه از مراجع معتبر در سبكشناسى عربى است ، پس از بيان اينكه تاريخنويسان ادب عربى از قرن سوم هجرى به بعد همگى عبد الحميد را در نثر عربى صاحب مكتب شمرده و برخى از آنها همچون ابو هلال عسكرى گفتهاند كه اين مكتب فارسى الاصل است ، در جستجوى اين مكتب و اينكه آيا سبك عبد الحميد اصلا فارسى است و به نثر قديم عربى بستگى ندارد چنين نوشته است : « عبد الحميد با نويسندهء ديگرى كه از لحاظ شهرت و مكانت چيزى از او كم نداشته يعنى با عبد الله ابن مقفع همزمان بوده . ابن مقفع به پيوند استوارش با ادب فارسى و ترجمههاى بسيار از آن ادب معروف است و ابن نديم دربارهء او گفته ، كه وى در نهايت فصاحت و بلاغت و يكى از ناقلان از زبان فارسى به عربى بوده ، در هر دو زبان دستى توانا داشت و به هر دو زبان فصيح بود . بنابراين اگر بنا بود اين سبك نو كه به عبد الحميد نسبت داده شده فارسى باشد ابن مقفع شايستهتر از عبد الحميد بوده كه صاحب اين سبك شناخته شود . ولى باوجوداين او را بدين سمت نشناختهاند و عبد الحميد را شناختهاند . و من ( سخن از مقدسى است ) گمان مىكنم كه اين امر ناشى از فرقى است كه در سبك نويسندگى آن دو وجود دارد . زيرا ابن مقفع در نوشتههاى خود مايل به سبك آزاد است ولى عبد الحميد بيشتر به سبك متوازن ( يعنى همسنگ و همآهنگ ساختن عبارات ) تمايل دارد و همين است كه او را از سبك عمومى عصر خودش متمايز مىسازد . استاد سپس دربارهء اينكه آيا اين سبك متوازن همان چيزى است كه عبد الحميد آن را از زبان فارسى گرفته يا نه گويد : پاسخ اين سؤال وقتى مثبت خواهد بود كه دو امر ثابت شود ، يكى اينكه
--> ( 1 ) . استاد انيس المقدسى از محققان صاحبنظر لبنان است كه سالها استاد و مدير گروه ادبيات عربى در دانشگاه امريكايى بيروت بود و اين كتاب هم كه نخستين بار در سال 1935 ميلادى در بيروت به چاپ رسيد از كتابهاى درسى دانشگاهى بوده كه پس از آن تاريخ بارها تجديد چاپ شده ، نسخهاى كه در اينجا مورد مراجعه بوده همين چاپ نخستين آن است .